Guidë mbi Marrëveshjet e Tregtisë së Lirë në Rajon

Çështje të rëndësishme të negociatave të MTL-ve

Për të hyrë më mirë në brendësi të çështjes, sqarojmë se gjatë negociatave të MTL-ve midis Qeverive mbahen parasysh të mëposhtmet:

TREGTIA  Në  MALLRA

Së pari kujtojmë se të gjitha mallrat e përfshira në marrëveshjet e tregtisë së lirë janë të klasifikuara sipas sistemit të harmonizuar të klasifikimit të mallrave dhe nomenklaturës së kombinuar HS. Sistemi i përdorur është sistemi 8 shifror paneuropian. Të gjitha vendet nënshkruese të marrëveshjeve të tregtisë së lirë kanë pranuar dhe ratifikuar këtë sistem, i cili është në fuqi edhe në vendin tonë. Produktet bujqësore dhe të përpunuara bujqësore klasifikohen nga kapitulli 1 deri 24 i këtij sistemi, ndërsa produktet industriale klasifikohen nga kapitulli 25 deri 97 i këtij sistemi.

Lidhur me shfrytëzimin nga ana e operatorëve të tregut të kuotave të importit do të përdoret parimi “i pari përfiton”. Termi “i pari përfiton”, do të thotë se të gjithë subjektet e paraqitura në doganën e caktuar deri në plotësimin e kuotave të caktuara do të jenë të përjashtuar nga aplikimi i tarifave doganore, pra pa parazgjedhje, por kush paraqitet i pari në doganë. Me plotësimin e kuotave, çdo subjekt që paraqitet në doganë do të importojë mallra duke paguar tarifat doganore.

Për produktet bujqësore, të klasifikuara në kapitujt 1-24, shkëmbimet tregtare bazohen mbi:

 · Parimin e konçensioneve, që do të thotë se mallra apo grup mallrash do të shkëmbehen ndërmjet vendeve, me kuota importi, për të cilat eliminohen tarifat doganore;

 · Parimin e eliminimit dy palësh të tarifave doganore, që do të thotë se mallra apo grup mallra shkëmbehen ndërmjet vendeve pa kuota importi, duke eliminuar tarifat doganore, (tarifa doganore që bëhen menjëherë zero në mënyrë reciproke;

 · Parimin e eliminimit të njëanshëm të tarifave doganore, që do të thotë se mallra apo grup mallra importohen nga njëri vend pa kuota importi, duke eliminuar tarifat doganore, (tarifa doganore që bëhen menjëherë zero në njërin drejtim, ku secili shtet paraqet produktet e tij);

 · Parimin e kombit më të favorizuar në tregti (tarifat normale), që do të thotë se të gjitha mallrat e tjera të papërfshira në parimet e mësipërme do të vazhdojnë të shkëmbehen lirisht, duke paguar tarifat doganore në fuqi.

Dhënia e informacionit të nevojshëm për shfrytëzimin e kuotave është organizuar nga Drejtoria e Përgjithshme e Doganave në Bashkëpunim me Ministrinë e Ekonomisë. Të dhënat do të publikohen së shpejti në faqen e internetit të Ministrisë së Ekonomisë në adresën www.minek.gov.al

Parimet e mësipërme janë përfshirë në marrëveshjet e tregtisë së lirë me Ish Republikën Jugosllave të Maqedonisë, Republikën e Kroacisë, Republikën e Bullgarisë, Rumaninë dhe Serbinë e Malin e Zi.

Ndërkohë me Bosnjë dhe Herzegovinën dhe Republikën e Moldavisë shkëmbimet tregtare bazohen mbi:

 · Parimin e eliminimit dy palësh të tarifave doganore, që do të thotë se mallra apo grup mallrash shkëmbehen ndërmjet vendeve pa kuota importi, duke eliminuar tarifat doganore, (tarifa doganore që bëhen menjëherë zero në mënyrë reciproke;

 · Parimin e eliminimit progresiv të tarifave doganore gjatë një periudhe tranzitore;

  · Parimin e kombit më të favorizuar në tregti (tarifat normale), që do të thotë se të gjitha mallrat e tjera të papërfshira në parimet e mësipërme do të vazhdojnë të shkëmbehen lirisht, duke paguar tarifat doganore në fuqi;

Për produktet industriale shkëmbimet tregtare bazohen mbi:

  ·         Parimin e eliminimit të tarifave doganore menjëherë me hyrjen në fuqi të marrëveshjes;

  ·         Parimin e përcaktimit të disa mallrave apo grup mallrave, tarifat doganore të të cilave reduktohen gradualisht në zero gjatë periudhës tranzitore.

Sqarojmë se, me tarifa që reduktohen gradualisht nënkuptohet fakti që për një mall (ose grup mallrash) të caktuar brenda një periudhe të caktuar aplikohen tarifa të cilat reduktohen gradualisht derisa arrijnë nivelin zero në fund të periudhës së caktuar fillimisht4.

TREGTIA NË SHËRBIME

Mbrojtja e Pronësisë Intelektuale përfshin në mënyrë të veçantë:

 · Mbrojtjen e të drejtës së autorit, duke futur këtu edhe të drejtën e autorit mbi programet kompjuterike dhe bazës së të dhënave,

 · Të drejtat për markat tregtare për mallrat dhe shërbimet,

 · Treguesit gjeografik

 · Patentat

 · Dizenjot industriale

 · Varietetet e reja bimore

 · Topografinë e qarqeve të integruara, si dhe

 · Informacionin jo sekret mbi know – how.

Palët ne këto Marrëveshje e njohin rëndësinë në rritje të disa fushave, të tilla si shërbimet dhe investimet.

Ata do të bashkëpunojnë me synimin për të arritur nje liberalizim progresiv dhe hapje të dyanëshme të tregjeve të tyre për investime dhe tregtinë në shërbime, duke patur parasysh dispozitat përkatëse të Marrëveshjes së Përgjithshme në Tregtinë e Shërbimeve të GATT 1994.

PRONËSIA INTELEKTUALE

Palët në këto marrëveshje do të akordojnë dhe sigurojnë mbrojtjen e të drejtave të pronësise intelektuale mbi një bazë jo-diskriminuese, duke i përfshirë dhe bërë të detyrueshme të drejta të tilla. Mbrojtja do të përmirësohet në një nivel korrespondues me standartatet themelore të Marrëveshjeve Shumëpalëshe Ndërkombëtare të cilat janë ratifikuar apo do të ratifikohen nga palët.

Palët në këto marrëveshje angazhohen të bashkëpunojnë në çështjet e pronësisë intelektuale. Me kërkesën e secilës Palë, ato duhet të kryejnë konsultime ekspertësh mbi këto çështje, në veçanti për aktivitetet që lidhen me konventat ekzistuese ose me konventat e ardhshme ndërkombëtare për harmonizimin, administrimin dhe respektimin e të drejtave të pronësisë intelektuale si dhe për aktivitetet në organizatat ndërkombëtare, të tilla si OBT, Organizata Botërore e Pronësisë Intelektuale, si edhe për marrëdhëniet e Palëve me një shtet të tretë mbi çështjet e pronësisë intelektuale.

RREGULLAT TEKNIKE NË TREGTI

Të drejtat dhe detyrimet e Palëve, në lidhje me barrierat teknike në tregti do të zbatohen në përputhje me Marrëveshjen e OBT-së mbi Barrierat Teknike në Tregti. Ndërkohe palët duhet të bashkëpunojnë dhe të shkëmbejnë informacion në fushën e standartizimit, metrologjisë, vlerësimit të konformitetit dhe akreditimit, me qëllim të eliminimit të barrierave teknike në tregti dhe harmonizimit të tyre me Marrëveshjen e OBT_së mbi Barrierat Teknike në Tregti.

Masat sanitare dhe fitosanitare

Palët do të aplikojnë rregullat e tyre në fushën e veterinarisë, kontrollin sanitar dhe fitosanitar në mënyrë që të korrespondojnë me Marrëveshjen mbi Masat Sanitare dhe Fitosanitare të Marrëveshjes së OBT-se. Palët nxiten për arritur marrëveshje bashkëpunimi në këto fusha për të siguruar zbatimin e saktë të këtyre masave.

RREGULLAT E ORIGJINËS (PROcEDURAT DOGANORE)

Është e qartë tashmë se jo çdo gjë mund të prodhohet në një vend dhe se jo çdo lëndë e parë është e mundur të sigurohet brenda vendit. Kufizime të tilla pengojnë zhvillimin ekonomik dhe rritjen e eksporteve të vendeve. Ekonomia globale ka dhënë mundësi për zgjerimin e përdorimit të lëndëve të para nga vende të tjera për të rritur shkallën e transformimit të tyre dhe për ti eksportuar ato.

Në këto kushte merr rëndësi të veçantë koncepti i origjinës së produktit. Statusi origjinues i një produkti përfaqëson:

  · Lidhjen midis produktit dhe vendit ku prodhohet,

 · Kushteve të prodhimit, në mënyrë që të garantohet përfitimi i statusit preferencial.

Statusi origjinues përftohet kur:

  · Produkti është prodhuar tërësisht në një vend, (1)

 · Produkti i nënshtrohet proceseve / përpunimeve shtesë, për lëndë të parë dhe materiale të importuara në atë vend, (2)

Më poshtë po vijojmë me disa shembuj për të konkretizuar rastet kur përftohet ose jo statusi preferencial:

Origjina preferenciale (1)

Shembull 1. Peshku i zënë në ujrat territoriale ose të brendshme, produktet bujqësore të prodhuara brenda vendit, mineralet dhe produktet e përfituara prej tyre, mbetjet e metaleve dhe skrapet, kafshët e gjalla dhe produktet e përfituara prej tyre, produktet e detit nga ujrat territoriale, të gjuetisë, të tëra këto produkte përfitojnë origjinën preferenciale etj.

Origjina preferenciale (2)

Kriteret për përfitimin e origjinës preferenciale (2):

 · Ndryshimi i klasifikimit doganor, sipas kreut të HS  (a)

  · Vlera e përpunimit në %, ndaj çmimit tek prodhuesi (ex-works), (b)

  · Kryerja e proceseve specifike të përpunimit, (c)

  · Kombinimi i kritereve të mësipërme, (d)

Origjina preferenciale (2a)

Shembull 2. Patatinat (HS 2005), e përfituara nga patate (HS 0701) importi përfitojnë origjinën preferenciale.

Origjina preferenciale (2b)

Shembull 3. Sheqeri pluhur (HS 1701 91) përftuar pjesërisht nga importi i sheqerit – HS 1701 12 – (ku sheqeri zë 75% të çmimit ex-works të produktit) nuk përfiton origjinën preferenciale.

Origjina preferenciale (2c)

Shembull 4. Miell i zarzavateve të thara HS 1106 leguminoze prodhuar nga fasulja HS 0708 20 e importuar përfiton origjinën preferenciale.

Origjina preferenciale (2d)

Shembull 5. Vaj lule diell HS 1512 1991 i rafinuar dhe prodhuar me vaj grexho HS 1512 11 19 importuar (origjina preferenciale parashikohet vetëm për sojën, kikirikun, palmën, etj dhe jo për vajin e lule diellit) nuk përfiton origjinën preferenciale. 

Rregulli i aplikueshëm për HS 1507 deri 1515, është:

  ·         Prodhime prej materialesh të çdo kreu përveç atij të produktit,

 ·         Prodhime prej materialeve të tjera të krerëve 1507 deri 1515,

 ·         Prodhime në të cilat të gjitha materialet vegjetale të përdorura janë tërësisht origjinuese.

Origjina preferenciale (2e)

Shembull 6. Mielli i grurit HS 1101 00 i prodhuar me grurë HS 1001 të importuar nuk përfiton origjinën preferenciale.

Rregulli i aplikueshëm për ex- kapitulli 11 është:

·         Prodhime në të cilat të gjitha drithërat, zarzavatet e ngrënshme, rrënjët e tubërat e kreut 0714 ose fruta të përdorura janë tërësisht origjinuese.

Rrjeti i marrëveshjeve të tregtisë së lirë parashikon zgjerimin e mëtejshëm të përfitimeve preferenciale të origjinës, pasi pjesë e marrëveshjes janë edhe:

  ·         Kumulimi dy-palësh;

 ·         Kumulimi diagonal;

 ·         Kumulimi i plotë.

Kumulimi dypalësh është procesi i shkëmbimit dhe njohjes reciproke të origjinës preferenciale të produkteve të përfituara në njërin vend me lëndë të para të importuara nga vendi ku do të eksportohet produkti për eksport.

Si shembull mund të thuhet se vera e prodhuar në Shqipëri me rrush të importuar nga Maqedonia, konsiderohet me origjinë preferenciale kur eksportohet nga Shqipëria në Maqedoni, pasi funksionon parimi i kumulimit dypalësh.

Kumulimi diagonal është procesi i shkëmbimit dhe njohjes reciproke të origjinës preferenciale të produkteve të përfituara në njërin vend me lëndë të para të importuara nga njëri apo të dy vendet importuese, të cilat kanë reciprokisht marrëveshje të tregtisë së lirë, dhe produkti i përfituar mund të eksportohet në secilin nga këto vende, duke përfituar origjinën preferenciale.

Si shembull mund të thuhet se vera e prodhuar në Shqipëri me rrush të importuar nga Maqedonia, konsiderohet me origjinë preferenciale kur eksportohet nga Shqipëria në Kroaci, pasi funksionon parimi i kumulimit diagonal, meqenëse ndërmjet këtyre tre vendeve është parashikuar import eksporti i verës nën regjim preferencial.

Kumulimi i plotë është procesi i shkëmbimit dhe njohjes reciproke të origjinës preferenciale të produkteve të përfituara në njërin vend me lëndë të para të importuara nga njëri apo të gjithë vendet importuese, të cilat kanë reciprokisht marrëveshje të tregtisë së lirë, dhe produkti i përfituar mund të eksportohet në secilin nga këto vende, duke përfituar origjinën preferenciale.

E shprehur ndryshe, për hir të rregullave të origjinës, përfshirë në parimet e “Kumulimit” dy-palësh, diagonal apo të plotë zgjerohet përdorimi i lëndëve të para nga vendet e rajonit, të cilat i japin produkteve të prodhuara origjinën preferenciale.

Origjina preferenciale (2)

Operacione minimale që nuk i japin status origjinues mallit mund të renditen si më poshtë:

  · Paketimi dhe ripaketimi i mallrave;

 · Copëtimi në sasi më të vogla ose bashkimi nga sasi të vogla;

 · Paketimi, ndarja, larja etj. nëpërmjet prerjes apo mbushjes;

 · Etiketimi dhe vulosja e mallrave;

 · Konservimi për efekt transporti ose magazinimi;

 · Vendosja e mallrave nëpër kuti më të vogla;

 · Therja e kafshëve të importuara përpara datës së eksportit.

Për të përfituar origjinën preferenciale janë të nevojshme dokumentat e mëposhtme:

  · Kërkesë për marrjen e çertifikatës së origjinës preferenciale me të gjitha të dhënat e nevojshme për produktin, prodhuesin, lëndët e para etj.

 · Dokumenti që vërteton origjinën preferenciale është çertifikata e origjinës “EUR. 1” (shih aneksin për kopjen e saj), lëshuar nga Drejtoria e Përgjithshme e Doganave.

 · Deklaratë faturë (shih aneksin për kopjen e saj).

KOMISIONI I PËRBASHKËT

Prej Marrëveshjes së Tregtisë së Lirë themelohet një Komitet i Përbashkët, i përbërë nga përfaqësues të secilës Palë, i cili merret me:

  (i) Mbikqyrjen, administrimin dhe zbatimin e kësaj Marrëveshje;

  (ii) Shkëmbimin e informacionit;

  (iii) Kryerjen e konsultimeve, për të bërë të mundur dhe mbajtur nën konsideratë mundësinë e heqjes së mëtejshme të të gjitha pengesave ndaj tregtisë mes Palëve Kontraktuese;

 (iv) Marrjen e vendimeve, në përputhje me dispozitat që parashikohen në këtë Marrëveshje, dhe

 (v) Mund të japë rekomandime për çështjet e tjera. 

© ALBIC 2004

webmaster