Guidë mbi Marrëveshjet e Tregtisë së Lirë në Rajon

Marrëveshjet e Tregtisë së Lirë

Marrëveshjet e Tregtisë së Lirë mbështeten në 4 parimet bazë të Organizatës Botërore të Tregtisë si më poshtë:

1. Tarifat Doganore Normale

Ky rregull i ndalon vendeve diskriminimin ndërmjet produkteve të importuara dhe atyre të prodhuara në vend si nga pikpamja e ngarkimit të taksave të brendshme ashtu edhe nga pikpamja e aplikimit të rregullave të brendshme. Kjo do të thotë që një vendi nuk i lejohet që, pasi një produkt është tashmë i importuar dhe ka paguar detyrimet doganore, të ngarkojë mbi këtë produkt një taksë (si psh taksë shitjesh apo TVSH) me një normë më të lartë se sa ato që paguhen nga një produkt me origjinë vendase.

2. Trajtimi sipas Statusit të Kombit më të Favorizuar

Ky rregull është themeli i principit të mos-diskriminimit. Rregulli kërkon që tarifat dhe rregulloret e tjera duhet të aplikohen si mbi importet ashtu edhe mbi eksportet pa diskriminuar ndërmjet vendeve. Kjo do të thotë që nuk i lejohet një vendi të vendosë tarifa doganore mbi importet e një vendi më të larta se tarifat e aplikuara ndaj produkteve të importuara nga një vend tjetër. Megjithatë ekzistojnë disa përjashtime nga rregulli. Tregtia ndërmjet anëtarëve të marrëveshjeve preferenciale tregtare, e cila është subjekt i tarifave preferenciale apo zero, përbën një përjashtim të tillë. Një përjashtim tjetër është Sistemi i Përgjithshëm i Preferencave (i dhënë edhe Shqipërisë nga BE-ja). Nën këtë sistem, në bazë të të cilit vendet e zhvilluara aplikojnë tarifa preferenciale ose zero ndaj importeve të vendeve në zhvillim, aplikohen Tarifat Doganore Normale ndaj importeve të vendeve të tjera.

3. Mbrojtja e Industrisë Vendase nëpërmjet Tarifave

Megjithëse OBT-ja nxit liberalizimin e tregtisë, ajo njeh faktin që vendet anëtare të saj mund të kenë nevojë të mbrojnë prodhimin e brendshëm kundrejt konkurrencës së huaj. Pavarësisht, nqs ndodh dicka e tillë, kërkohet që një mbrojtje e tillë të kryhet vetëm nëpërmjet përdorimit të shkallëve të tarifave pasi përdorimi i masave të tjera, si p.sh. i kufizimeve sasiore është i ndaluar (përveç në një numër të kufizuar situatash).

4. Tarifat e Lidhura

Vendet inkurajohen të reduktojnë dhe, ku është e mundur, të eliminojnë proteksionizmin ndaj prodhimit vendas duke reduktuar tarifat dhe eliminuar barrierat e tjera tregtare në negociata multilaterale të tregtisë. Tarifat të cilat reduktohen në këtë mënyrë janë të lidhura kundrejt rritjeve të mëtejshme të cilat listohen në axhendën kombëtare të një vendi. Këto axhenda janë një pjesë integrale e sistemit të OBT-së.

MTL- të, Objektivat dhe Rëndësia

MTL-të synojnë objektivat e mëposhtme:

 a) Plotësimin më të mirë të nevojave të tregut, veçanërisht për mallrat dhe shërbimet që mungojnë në nomenklaturat e sigurimit në vend;

 b) Influencë në uljen e çmimeve;

 c) Rritje të konkurrencës ekonomike;

 d) Nxitje të përmirësimeve teknologjike të prodhimit vendas për të qënë konkurrent në tregun e hapur;

 e) Ulje të kontrabandës;

 f) Influencë reciproke midis tregjeve të ndryshme në kushtet e ndryshme të trajtimit tarifor;

 g) Nxitje dhe rritje të investimeve të huaja prodhuese, dhe në mënyrë të veçantë;

 h) Nxitje të prodhimit për eksport dhe rritje të eksportit.

Stadi i Marrëveshjeve të Tregtisë së Lirë - Shqipëria dhe Rajoni

Maqedonia                  Aktive nga 15 korriku 2002 – gazeta zyrtare 24/1, gusht 2002

Rumania                      Gazeta zyrtare 34, maj 2003, pritet ratifikimi i palës rumune

Kroacia                        Aktive nga 1 qershori 2003 – gazeta zyrtare 85, nëntor 2002

Bullgaria                      Ratifikuar nga parlamenti shqiptar, pritet ratifikimi i palës bullgare

Kosova                        Është nënshkruar, pritet ratifikimi

Moldavia                      Është përafruar, pritet nënshkrimi

Serbia & Mali i Zi          Është përafruar, pritet nënshkrimi

Turqia                          Me negocim

BE                                Negociatat për t’u hapur në korrik 2003

MTL-të në gadishullin e Ballkanit janë një përsëritje e vonuar në kohë e asaj që ndodhi me Traktatin e Romës së vitit 1957, i cili më pas çoi në të sotmin BE. MTL-të me vendet e rajonit synojnë që të krijojnë një treg rajonal prej 65 milionë konsumatorësh. Ky treg natyrisht që sjell sfida dhe oportunitete. Sërish, oportuniteti primar që krijohet konsiston në faktin që bizneset mund të shesin produktet e tyre në një treg jo vetëm kombëtar por shumë më gjerë. Në këtë mënyrë edhe konsumatorët kanë në dorë një gamë të zgjeruar zgjedhjesh dhe cilësish të produkteve.

Gjithashtu, marrëveshjet e tregtisë së lirë janë ato që mbrojnë realisht prodhimin e vendit, pasi ato:

 i. Sigurojnë rregulla të qarta loje;

 ii. Sigurojnë rritjen e konkurrencës në treg;

 iii. Sigurojnë plotësimin e të gjitha rregullave teknike në tregti si dhe garantojnë masat sanitare e fitosanitare[1];

 iv. Garantojnë nxitjen e prodhimit të lëndëve të para bujqësore  në vend, pra hapjen e vendeve të punës dhe zhvillimin e bujqësisë dhe prodhimit bujqësor;

 v. Garantojnë plotësimin më të mirë të nevojave të konsumatorit, etj.

Për më tepër, duke qenë se marrëveshje të tilla bëjnë të mundur eliminimin e barrierave doganore për produkte dhe mallra (të cilat janë subjekt i MTL-ve), rritja e konkurrencës adreson në mënyrë të drejtpërdrejtë disa probleme të cilat ndeshen aktualisht në ambientin e biznesit shqiptar. Psh. n.q.s. deri tani ajo pjesë e ekonomisë informale e cila mbështetej në mospagimin e detyrimeve doganore dëmtonte interesat e konkurrencës së ndershme, në momentin e hyrjes në fuqi të MTL kjo pjesë e konkurrencës së pandershme humbet privilegjin e mëparshëm. Presioni i shtuar ne treg do të bëjë që bizneset vendase të luftojnë dhe përpiqen në maksimum për të ulur kostot dhe rritur produktivitetin. Kjo mbetet e vetmja rrugë për të përballuar në mënyrë efiçente konkurrencën.  Kjo gjithashtu bën të mundur paraqitjen e mundësive në tregjet rajonale. Në këtë mënyrë duke patur mundësinë që biznesi shqiptar të zgjerohet në rajon, kjo përkthehet në norma punësimi më të larta (duke sjellë zbutje të papunësise si dhe rritje të të ardhurave reale); fitime të rritura të biznesit (akumulim të mëtejshëm pasurie i cili do të jetë baza e investimeve të mëtejshme); të ardhura më shumë në arkën e shtetit (i cili nga ana e tij i përdor këto fonde shtesë për projekte më ambicioze komunitare dhe sociale). MTL-të ndihmojnë të përballosh me sukses ambientin e biznesit ndërkombëtar. Përballimi i suksesshëm dhe jo evitimi i tij është rruga e vetme për rritje të qëndrueshme të prosperitetit kombëtar në afat të gjatë.  

Për sa i përket disavantazheve, sfida e MTL-ve ndaj ekonomive kombëtare ka të bëjë me presionin e shtuar konkurrencial në produkte e cila në rastin më ekstrem çon në falimentimin e bizneseve të cilat nuk mund t’i rezistojnë konkurrencës. Megjithatë, pavarësisht se në afat të shkurtër mund të duket se MTL-të e Shqipërisë me vendet e rajonit sjellin sfida shtesë për biznesin shqiptar, në një afat më të gjatë ato bëjnë të mundur ri-alokimin e burimeve në fushat dhe investimet më efektive.

Nqs një firmë nuk është e gatshme t’i rezistojë konkurrencës, ajo nuk duhet të kërkojë nga Qeveria masa proteksioniste për interesat e veta pasi një situatë e tillë ka një sërë pasojash negative si më poshtë:

 · Nuk alokohen burimet e investimit në projektet më të mira të mundshme;

 · Penalizohen konsumatorët me një cilësi inferiore produkti;

 · Frenon rritjen ekonomike e cila bazohet në zgjerimin e mundësive për biznes dhe për tregje

Në praktikë, MTL-të konsistojnë në përcaktimin e një grupi mallrash të cilat nuk janë subjekt i detyrimeve doganore në vendin importues brenda tarifave të përcaktuara në MTL[2]. Konkretisht që prej gati një viti, MTL-ja e nënshkruar me Maqedoninë bën të mundur tregtinë e një serie produktesh në të dy anët e kufirit me tarifë doganore zero[3].

© ALBIC 2004

webmaster