ALBIC - Sistemi Tatimor ne Shqiperi

Sistemi tatimor në Republikën e Shqipërisë përbëhet nga një paketë ligjesh, udhëzimesh, rregulloresh, marrëveshjesh tatimore me vendet e tjera, në të cilat gjejnë pasqyrim llojet e tatimeve dhe taksave që aplikohen në Shqipëri, nivelet e tyre, proçedurat për vendosjen, ndryshimin dhe heqjen e tatimeve, proçedurat e vlerësimit dhe mbledhjes së detyrimeve tatimore, si dhe format dhe metodat e kontrollit tatimor.

Legjislacioni tatimor përbëhet nga ligjet për tatimet dhe taksat kombëtare dhe ato vendore.

• Ligji Nr. 8560, datë 22.12.1999 “Për proçedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë” i ndryshuar dhe me Paketën Fiskale 2005 , përcakton rregullat e përgjithshme të:

Ligjet e tjera tatimore janë ligje specifike që përshkruajnë lloje të veçanta të tatimeve apo taksave me karakter kombëtar apo vendor.

Tatimi është një pagesë në buxhetin e shtetit me natyrë të detyrueshme dhe të pakthyeshme, i cili përfshin edhe dënimet administrative si dhe interesat për pagesa të vonuara të përcaktuara në ligj.

Me fjalë të tjera tatimet janë pagesa të detyrueshme që shteti u ngarkon kontribuesve të ndryshëm, të cilat përdoren për të mbuluar shpenzimet publike me karakter të përgjthshëm, në mënyrë që shteti të përmbushë funksionet e veta. Tatimet nuk burojnë drejtpërdrejt nga prona e shtetit ose nga të drejtat pasurore mbi të, por ato derivojnë nga pasuria dhe forca ekonomike e personave privatë.

• Pagesave tatimore u mungon kushti i kthimit dhe i kompensimit të drejpërdrejtë. Kjo do të thotë se në rastin e tatimeve nuk aplikohet parimi një për një siç ndodh me pagesat e tjera (p.sh taksat)

• Tatimet si rregull janë të hyra pa paracaktim. Në rastet më të përgjithshme, destinacioni i përdorimit të tatimeve nuk përcaktohet.

Tatimet si instrumenti kryesor dhe më i rëndësishëm i mbledhjes së të hyrave publike paraqiten në një shumëllojshmëri formash. Në legjislacionin shqiptar, duke patur parasysh momentin e krijimit të të ardhurave dhe momentin e shpenzimit të këtyre të ardhurave, tatimet ndahen në të drejtpërdrejta dhe të tërthorta. Kështu, sipas këtij kriteri tatimet që paguhen në momentin e krijimit të të ardhurave përfaqësojnë grupin e tatimeve të drejtpërdrejta kurse ato që realizohen në momentin e shpenzimit të të ardhurave të siguruara përfshihen në grupin e tatimeve të tërthorta.

Taksa është një kontribut i detyrueshëm për tu paguar nga çdo person i cili drejtpërdrejt përfiton një shërbim publik.

Pra, taksat paraqesin një kompensim për shërbimet publike speciale që kryhen nga shteti në favor të personave të ndryshëm. Këto shërbime lidhen me një apo disa dobi të drejpërdrejta të shtetasve.

• Taksat janë kryesisht burim i të hyrave monetare të organeve lokale të shtetit, të bashkive, komunave, etj.
• Shërbimet publike për të cilat paguhet taksa kanë të pranishëm edhe elementin e vullentarisë gjë e cila në asnjë rast nuk ndodh me tatimet.
• Nga pikëpmja financiare roli i taksave është shumë më pak i ndjeshëm se sa i tatimeve. Kështu dhe roli dhe rëndësia e taksave për përballimin e shpenzimeve për shërbimet është i ndjeshëm në buxhetin lokal e më pak i ndjeshëm në atë kombëtar.

Tatimet dhe taksat në Republikën e Shqipërisë jepen në mënyrë të detajuar në tabelën e mëposhtme:

Ligji Nr. 8982, datë 12.12.2002 “Për sistemin e taksave vendore” i ndryshuar dhe me Paketën Fiskale 2005 parashikon të drejtën e pushtetit vendor që krahas taksave vendore, të vendosë edhe tarifa për shërbime të ndryshme të cilat paguhen nga komuniteti i njësisë vendore në favor të bashkisë, komunës apo qarkut.

Ashtu sikurse do të shihet dhe në kapituj pasardhës, me miratimin e Paketës Fiskale 2005 janë hequr nga tabela e taksave kombëtare: a) taksa vjetore e tonazhit të mjeteve për aks, dhe b) taksa për ulje-ngritjen e avionëve dhe qëndrimin e tyre në aeroport.

Në bazë të Paketës Fiskale 2005, taksa e kalimit të të drejtës së pronësisë mbi pasuritë e paluajtshme do të fillojë të vilet duke filluar nga 1 Janari 2006.

• Vendosja, ndryshimi apo heqja e një tatimi apo takse kombëtare e vendore bëhet me ligj.
• Vendosja, ndryshimi apo heqja e një takse vendore bëhet me vendim të pushtetit vendor për aq sa legjislacioni tatimor ua lejon atyre këtë.

• Përfaqësuesi i tatimpaguesit është një person që një tatimpagues zgjedh për ta përfaqësuar në lidhje me çështjet tatimore. Zgjedhja bëhet sipas dispozitave të Kodit Civil.
• Përfaqësuesit e tatimpaguesit, të zgjedhur në mënyrë të rregullt, marrin përsipër të gjitha të drejtat dhe detyrimet e tatimpaguesit, me përjashtim të rasteve kur me ligj parashikohet ndryshe. Tatimpaguesit që jetojnë jashtë Republikës së Shqipërisë duhet të caktojnë një përfaqësues tatimor në Shqipëri.
• Fakti, që një përfaqësues bën një gabim në deklarimin dhe pagesën e tatimeve, nuk e shkarkon tatimpaguesin nga përgjegjësia për gabimin.

• Agjenti tatimor është një person, jo i punësuar në organet tatimore, i cili sipas këtij ligji apo çdo ligji tjetër të sistemit tatimor është përgjegjës për llogaritjen, mbajtjen në burim për një tatimpagues dhe kalimin e tatimeve dhe taksave në buxhet.
• Në përputhje me të drejtat dhe detyrimet e tij, agjenti tatimor ka të njëjtin status me tatimpaguesin, për aq sa me ligj nuk përcaktohet ndryshe.
• Agjenti tatimor është i detyruar:
• Të llogarisë, të mbajë në burim për tatimpaguesin dhe të transferojë në buxhet, në mënyrë korrekte dhe në kohën e duhur shumat e tatimeve e taksave;
• të mbajë regjistrime për të ardhurat e paguara tatimpaguesve dhe për tatimet e mbajtura dhe të transferuara në buxhet, duke përfshirë mbajtjen e regjistrimeve të veçanta për çdo tatimpagues;
• t'u japë organeve tatimore dokumentacionin e kërkuar për kontrollin e saktësisë së llogaritjeve, të mbajtjes në burim dhe të pagimit të tatimeve e taksave;
• të përmbushë të gjitha detyrimet e tjera të përcaktuara nga ligjet tatimore.
• Për mospërmbushje apo përmbushje me mangësi të detyrimeve të tyre të përcaktuara në ligjet tatimore, agjentët tatimore mbajnë përgjegjësi në përputhje me proçedurat e vendosura nga ky ligj dhe aktet e tjera ligjore.

• Përgjegjësia tatimore e një personi fillon kur personi është i përfshirë në veprimtari ose fiton pasuri të cilat kanë elementë të tatueshëm sipas dispozitave të legjislacionit tatimor.
• Përgjegjësia tatimore mbaron kur një person nuk është i përfshirë më në veprimtari ose nuk zotëron më pasuri të cilat kanë elementë të tatueshëm dhe i ka paguar të gjitha tatimet, taksat, gjobat dhe interesat për të cilat detyrohet.

• Vlerësimi tatimor është llogaritja që i bën administrata tatimore shumës së detyrimit tatimor si dhe dënimeve administrative e interesave për pagesë të vonuar që detyrohet të paguajë një tatimpagues. Vlerësimi tatimor është detyrim ndaj shtetit, i pagueshëm në buxhet i cili i njoftohet tatimpaguesit me shkrim në mënyrë të drejtëpërdrejtë ose me shërbim postar.
• Vlerësimi tatimor për çdo detyrim të tatimpaguesve sipas ligjeve tatimore në fuqi bëhet mbi bazën e informacioneve të mëposhtme:
• informacionet që përmbajnë deklaratat tatimore të tatimpaguesve; dhe,
• materialet e kontrollit dhe çdo informacion tjetër i njohur nga administrata tatimore.

• E drejta e organeve tatimore për të kontrolluar dhe për të korrigjuar vlerësimin e një detyrimi tatimor, parashkruhet 5 vjet pas lindjes së detyrimit (koha që tatimi duhej të ishte deklaruar ose paguar, cilido qoftë çasti më i fundit në kohë).

• Organet tatimore mund të rikarakterizojnë transanksionet për të reflektuar situatën ekonomike reale dhe ato mund të mos marrin parasysh formën e transaksionit për të përcaktuar me saktësi përmbjatjen e tij. Rikarakterizimi i transaksioneve bëhet:

• Kur tatimpaguesi, për një periudhë të caktuar tatimore, nuk ka deklaruar detyrimet e tij tatimore, siç përcaktohet në ligjet e veçanta tatimore.
• Kur gjatë kontrollit të kryer nga organet tatimore nuk gjendet dokumentacioni i duhur për përcaktimin e detyrimit tatimor, ose kur ky dokumentacion ka mangësi serioze, të cilat nuk lejojnë paraqitjen e situatës reale të tatimpaguesve dhe llogaritjen e detyrimeve të tyre tatimore.

• Kur tatimpaguesit deformojnë çmimet e shitjes.
• Kur tatimpaguesi kryen me lekë në dorë transanksione shitblerjeje që kalojnë 300 mijë lekë.

• Për çdo transaksion shitblerjeje që e kalon vlerën 1 milion lekë, tatimpaguesit që shesin dhe ata që blejnë nuk mund të bëjnë arkëtime ose pagesa me lekë në dorë (cash). Në këtë rast ata janë të detyruar të veprojnë me kalime në llogari bankare 1 .

1.4.9. Interesat për pagesë të vonuar, kthimi i tatimeve të paguara më tepër dhe rimbursimi i TVSH-së

• Nëse një tatimpagues nuk paguan ndonjë detyrim tatimor brenda afatit të përcaktuar në legjislacionin tatimor, ai është i detyruar të paguajë interesa për pagesë të vonuar mbi shumën e papaguar, nga data e afatit deri në datën kur bëhet pagesa. Përjashtohen nga pagimi i interesave për pagesë të vonuar tatimpaguesit që i nënshtrohen tatimit të thjeshtuar mbi fitimin sipas ligjit “Për tatimin mbi të ardhurat”.
• Masa e interesit për pagesë të vonuar është 2% për muajin e parë, ose çdo pjesë të tij dhe 1% për çdo muaj ose pjesë të tij që vijon.
• Interesat për pagesë të vonuar vlerësohen dhe mblidhen në të njëjtën mënyrë si dhe detyrimet e tjera tatimore.
• Interesat për pagesë të vonuar janë të pagueshme automatikisht dhe nuk mund të falen ose zvogëlohen nga asnjë autoritet.

Në zbatim të ligjit Nr. 9333, Dt. 06.12.2004 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin Nr. 8560, Dt. 22.12.1999 “Për proçedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë”, pasqyruar në Paketën Fiskale 2005, janë ndryshuar masat e interesit për pagesë të vonuar të shprehura më sipër. Kështu, masat e interesit për këto pagesa kanë qenë 2% për muajin e parë dhe 1,3% për çdo muaj tjetër. Nga ana tjetër, në Paketën Fiskale 2005, ligji përkatës, nuk përcakton ndonjë vlerë minimale të interesit të zbatuar sikurse ka qenë parashikuar më parë në masën 5%.

• Kur shuma e paguar e një tatimi është më e madhe se shuma e vlerësuar si e pagueshme, tatimpaguesi mund të kërkojë kthimin e saj. Administrata tatimore është e detyruar të vendosë për kthimin ose jo të shumës së paguar më tepër, duke njoftuar tatimpaguesin brenda 60 ditësh nga data e paraqitjes së kërkesës me shkrim nga ana e tij. Brenda të njëjtit afat duhet të bëhet dhe kthimi i shumës së paguar më tepër. Tatimpaguesit mund të kërkojnë dhe rimbursim të TVSH-së në rast se plotësojnë kushtet ligjore të përcaktuara në ligjin “Për TVSH” sipas proçedurave dhe afateve të përcaktuara në po të njëjtin ligj.

• Kthimi i shumave të paguara më tepër dhe rimbursimi I TVSH-së bëhet duke kaluar shumën e paguar më tepër për llogari:

• të pagimit të detyrimeve të tjera tatimore të papaguara të tatimpaguesit;
• të pagimit të detyrimeve tatimore të mëvonshme të tatimpaguesit, kjo vetëm me pëlqimin e tatimpaguesit;
• të tatimpaguesit .
• Nëse shuma e paguar më tepër ose shuma e rimbursueshme nuk kthehet në një nga format e përcaktuara më sipër brenda 60 ditëve nga data e paraqitjes me shkrim të kërkesës së tatimpaguesit, administrata tatimore detyrohet të paguajë masat përkatëse të interesit të shprehura më sipër.

Siç edhe është shrehur më sipër, me hyrjen në fuqi të Paketës Fiskale 2005, ky nen i ligjit “Për proçedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë” përfshin përveç tatimet e paguara më tepër dhe rimbursimin e TVSH-së. Për më tepër, afati i kthimit të tatimeve të paguara më tepër dhe ai rimbursimit të TVSH-së ka ndryshuar nga 30 ditë, në 60 ditë.

• Nëse një tatimpagues nuk ka paguar çfarëdo shume të detyrimit tatimor, administrata tatimore, nëpërmjet një urdhëri me shkrim i kërkon çdo banke që mban llogari të tatimpaguesit, t'i mbajë këtij të fundit një shumë që është më e vogla ndërmjet:

• shumës që është kërkuar për t'u mbajtur;
• shumës që, në atë kohë, disponon llogaria bankare e tatimpaguesit.

1.4.11. Proçedurat e jashtëzakonshme të mbledhjes me forcë të detyrimeve

• Për tatimpaguesit, të cilët nuk paguajnë detyrimet e tyre tatimore edhe pas marrjes së masave të zakonshme të nxjerrjes së detyrimeve tatimore, organet tatimore fillojnë marrjen e masave të jashtëzakonshme, si më poshtë:

• Mbylljen e veprimtarisë ekonomike të tatimpaguesit derisa ky i fundit të ketë shlyer detyrimin e papaguar, por pa kaluar më shumë se 30 ditë kalendarike nga çasti i mbylljes.
• Sekuestrimi i pasurisë, në rastet kur tatimpaguesi vazhdon të mos paguajë detyrimin tatimor edhe pse kanë kaluar më shumë se 30 ditë nga çasti i mbylljes së veprimtarisë. Sekuestrimi i pasurisë ndjek këtë radhë:

• pasuritë e luajtshme;
• pasuritë e paluajtshme.
• Nëse dispozitat e mësipërme nuk mjaftojnë për mbledhjen e detyrimeve tatimore, kryetari i degës së tatimeve merr masat e mëposhtme:
• bën denoncim në organet e prokurorisë, në mbështetje të nenit 181 të Kodit Penal;
• kërkon nga organet përkatëse të bllokojnë transferimin e pasurive të tatimpaguesit;
• në të gjitha rastet organi tatimor mund të kërkojë fillimin e proçedurave të falimentimit si kreditor i interesuar, në mbështetje të ligjit nr.8901, datë 23.5.2002 "Për falimentimin".

• Afati i parashkrimit të një detyrimi tatimor të papaguar është 6 vjet nga data kur vlerësimi tatimor i është njoftuar zyrtarisht tatimpaguesit.

• çdo vlerësimi që vendos një detyrim tatimor, interes apo gjoba për tatimpaguesin;
• çdo vendimi të organit tatimor në lidhje me pretendimin e tatimpaguesit për rimbursim ose përjashtim tatimor;
• çdo akti zyrtar të organit tatimor në lidhje mënyrën e përcaktimit të detyrimit tatimor dhe me bazën ligjore të përcaktimit si dhe ndaj çdo veprimi ose mosveprimi të organit tatimor apo punonjësve të tyre;
• çdo vendimi ekzekutiv të posaçëm në lidhje me tatimpaguesin.
• Çdo apelim duhet të bëhet me shkrim dhe sipas formatit të përcaktuar në udhëzimin e Ministrit të Financave në zbatim të ligjit “Për proçedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë”.
• Tatimpaguesit duhet të paraqesin apelimin në shkallën më të ulët të sistemit të apelimit brenda 30 ditëve nga marrja e vlerësimit ose njoftimeve të tjera zyrtare me të cilin lidhet apelimi.

• Hierarkia e organeve të apelimit për tatimet dhe taksat, nga shkalla më e ulët në atë më të lartë është:

• Kryetari i komunës ose bashkisë për taksat dhe tarifat vendore
• DPT për tatimet dhe taksat kombëtare si dhe për detyrimet e tjera të administruara nga DPT
• Komisioni i Apelimit të Tatimeve për të gjitha llojet e detyrimeve
• Gjykatat
• Një apelim nuk mund të shqyrtohet në një shkallë më të lartë të hierarkisë së apelimit pa qenë shqyrtuar më parë nga shkalla më e ulët përveç rasteve të parashikuara në ligjin “Për proçedurat tatimore”.
• Tatimpaguesi ka të drejtë të paraqitet vetë për të shpjeguar çështjet e apelimeve tatimore. Apelimi tatimor nuk mund të tërhiqet nëse zbulohen fakte që vërtetojnë se shuma e detyrimeve të caktuara nuk është e mjaftueshme. Në çdo rast tjetër, tatimpaguesi ka të drejtë në çdo kohë të tërheqë apelimin tatimor.
• Mosdërgimi i njoftimit për rezultatet e shqyrtimit të apelimit tatimor nga shkalla përkatëse e apelimit brenda një afati 30 ditor, i jep të drejtën tatimpaguesit për t'u ankuar në shkallën tjetër më të lartë pa paraqitur rezultatin e shqyrtimit të shkallës më të ulët.

Në Paktën Fiskale 2005 dhe konkretisht në ligjin Nr. 9333 Dt. 06.12.2004 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin Nr.8560, Dt. 22.12.1999 “Për proçedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë” vërehen ndryshime si në mënyrën e të shprehurit të të gjithë paragrafeve të mësipërme ashtu dhe disa ndryshime teknike në lidhje me paragrafin 4. Më parë, panvarësisht se kjo hierarki nga pikëpamja e organeve të apelimit paraqitej e njëjtë, kompetencat e çdo organi specifik, përveç gjykatave, ishin të ndryshme nga ç'paraqiten sot me paketën e re fiskale. Kështu, më parë tatimpaguesit duhet t'i drejtoheshin DPT-së vetëm për apelimet në lidhje me TVSH-në, ndërsa sot ata mund t'i drejtohen këtij institucioni në lidhje me çdo tatim dhe taksë kombëtare si dhe për çdo lloj tjetër detyrimi të administruar nga DPT. Nga ana tjetër, tatimpaguesit mund t'i drejtohen Komisionit të Apelimit të Tatimeve për çdo lloj tatimi apo takse përfshirë edhe TVSH. Këtë të fundit ligji i mëparshëm e përjashtonte.

• Kur ndaj një tatimpaguesi hapet një çështje gjyqësore, ai ka të drejtë të shqyrtojë dokumentacionin përkatës, përveç rasteve kur është e rëndësishme ruajtja e sekretit të interesave publike apo private, siç është rasti i sekretit të biznesit të një të treti si dhe rasti i sekretit të identitetit të informatorëve. Mospranimi i kërkesës për ekzaminim kërkon një vendim të veçantë ekzekutiv nga Drejtori i Përgjithshëm i Tatimeve.

• Tatimpaguesit janë të detyruar të paraqesin deklarata tatimore periodike sipas afateve dhe mënyrave të përcaktuara në ligjet e veçanta tatimore.
• Organet tatimore u shpërndajnë tatimpaguesve pa asnjë kusht formularët e deklaratave një herë në 6 muaj (në Aneksin A pasqyrohen formularët përkatës të deklarimit dhe pagimit të tatimeve nga tatimpaguesit). Fakti që një tatimpagues apo përfaqësuesi i tij nuk i kanë marrë këto deklarata nuk do të thotë që ai përjashtohet nga detyrimi i paraqitjes së deklaratave të plotësuara. Cilido që nuk i ka marrë këto deklarata duhet t'i kërkojë ato në organin tatimor përkatës. Mënyra dhe koha e shpërndarjes përcaktohen në Udhëzimin e Ministrit të Financave.

Me Paketën Fiskale 2005 tashmë është përcaktuar periodiciteti i shpërndarjes së deklaratave tatimore. Për më tepër ligji “Për proçedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë i ndryshuar me Paketën Fiskale 2005, nuk bën ndonjë përjashtim për ndonjë lloj takse, siç ishte rasti i TVSH në ligjin e vjetër, përsa i përket afateve të dorëzimit të deklaratës për këtë lloj tatimi.

• Me kërkesën e tatimpaguesit, organet tatimore janë të detyruara të lëshojnë vërtetim për statusin tatimor të tatimpaguesit, jo më vonë se 3 ditë pune nga data e kërkesës.

Ligji Nr. 9333, Dt. 06.12.2004 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin Nr.8560 Dt. 22.12.1999 “Për proçedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë” i ndryshuar përcakton se organet tatimore, me kërkesë të tatimpaguesit, mund të lëshojnë vërtetim vetëm lidhur me pagesën e tatimeve nga ky i fundit dhe jo konfirmim për të ardhurat e tatueshme, fitimin dhe/ose kapitalin e tij ashtu siç parashikohej në ligjin e mëparshëm

1 Ndryshuar në Paketën Fiskale 2005 me ligjin Nr.9326, Dt. 06.12.2004 “P ë r disa shtesa dhe ndryshime në ligjin Nr.8438, Dt.28.12.1998 “P ë r tatimin mbi të ardhurat”

2 Ndryshuar në Paketën Fiskale 2005 me ligjin Nr.9332 Dt. 06.12.2004 “Për një ndryshim në ligjin Nr.7928, Dt.27.04.1995 “Për tatimin mbi vlerën e shtuar”, i ndryshuar

3 Ndryshuar në Paketën Fiskale 2005 me ligjin Nr.9328 Dt. 06.12.2004 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin Nr.8976, Dt.12.12.2002 “Për akcizat” ndryshuar me ligjin Nr.9041, Dt.27.03.2003 dhe me ligjin nr. 9163, Dt.18.12.2003

4 Ndryshuar në Paketën Fiskale 2005 me ligjin Nr. 9325 Dt. 06.12.2004 “Për disa ndryshime në ligjin Nr.8982, Dt. 12.12.2002 “Për sistemin e taksave vendore”

1 Vlera 1.000.000 lekë është përcaktuar në ligjin Nr. 9333 Dt. 06.12.2004 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin “Për proçedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë”. Në ligjin e vjetër kjo vlerë ka qenë fiksuar në nivelin e 300.000 lekëve.

Tatimet mbi Biznesin

© ALBIC / IDRA.
Të gjitha të drejtat e rezervuara.
Informacioni ne faqet e www.ALBIC.net eshte falas me qellim informimin e vizitoreve te ketij portali, por ky informacion nuk mund te kopjohet, riprodhohet, publikohet, ne asnje lloj forme,
pa marre me pare autorizim nga ALBIC / IDRA (www.idra-al.org)
Abuzuesit jane subjekt i penaliteteve sipas legjislacionit shqiptar dhe akteve nderkombetare.
info@albic.net