RAPORTI I KOMISIONIT EUROPIAN - SHQIPERI, 2004

3. GJENDJA EKONOMIKE

3.1 Gjendja e sotme ekonomike

Pas rënies së rritjes së Prodhimit Kombëtar Bruto (PKB/GDP) gjatë vitit 2002, gjendja ekonomike në vitin 2003 njohu një rritje të qëndrueshme me rreth 6 %. Megjithatë, një numër elementesh, më konkretisht paqëndrueshmëria politike, furnizimi i pasigurt me energji elektrike dhe reformat strukturore të papërfunduara, mund të pengojnë performancën e tanishme.

Treguesit e eksportit u përmirësuan gjatë vitit 2003, por deficiti tregtar i përllogaritur në rreth 21,5 % të PKB-së vazhdon të jetë mjaft i lartë. Si zakonisht, fluksi i rëndësishëm dhe i qëndrueshëm i remitancave apo të ardhurave nga shqiptarët jashtë shtetit (që vlerësohen në 12 % të PKB-së) i kompensoi treguesit tregtarë, ndërkohë që deficiti në bilancin e pagesave është parashikuar të ulet disi në rreth 8,5 % të PKB-së.

Në bazë të të dhënave paraprake, rritja reale e PKB-së gjatë 2003 vlerësohet të ketë arritur objektivin e 6 %, krahasuar me rritjen prej 4,7 % në 2002. Ky shtim i rritjes u mbështet nga përmirësimi në furnizimin me energji elektrike i cili bën të mundur nivele më të larta të aktivitetit ekonomik siç u evidentua edhe nga rritja e treguesve të shitjeve të produkteve në pothuaj të gjithë sektorët kryesorë. Një rritje modeste u shënua edhe në prodhimin bujqësor si rrjedhojë e riparimit të sistemit të ujitjes i cili ishte dëmtuar nga përmbytjet e shtatorit 2002. Megjithëkëtë, këto zhvillime mbeten të cënueshme nga rreziqe të tilla si paqëndrueshmëria politike, furnizimi i pasigurt me energji elektrike dhe reformat strukturore të papërfunduara. Një tjetër shqetësim lidhet me përqendrimin e rritjes ekonomike në një numër të pakët sektorësh si shërbimet dhe ndërtimi. PKB-ja për kokë e Shqipërisë shkon në rreth 1.600 €.

Sipas të dhënave të Institutit Shqiptar të Statistikave (INSTAT), papunësia arriti në rreth 16 % në fund të vitit 2003 që përfaqëson një rritje të lehtë krahasuar me vitin 2002 (15,8 %). Shifrat e papunësisë duhen marrë gjithsesi me rezervë, duke qenë se një numër i konsiderueshëm i të papunëve nuk regjistrohen në shërbimet e sigurimeve shoqërore dhe aktivizohen në tregun e zi. Sipas Organizatës Ndërkombëtare të Punës (ILO), shkalla e papunësisë në vend është më e lartë dhe arriti në 38 % në fund të vitit 2003.

I mbështetur, si edhe në të kaluarën, me politika të kujdesshme monetare, inflacioni gjatë vitit 2003 u mbajt nën kontroll. Ai arriti në 3,3 % në fund të vitit, shifër e cila ishte brenda objektivit 2 % deri 4 %, ndërkohë që inflacioni mesatar qëndroi në 2,3 %. Kjo e lejoi bankën qendrore të lehtësonte politikën e saj monetare duke ulur normat repo me 200 pikë bazë, ndërmjet prillit dhe dhjetorit 2003. Instrumenti kryesor i politikës monetare vazhdon të jetë norma e marrëveshjes së shitblerjes. Ndikimi i saj mbi normat e tregut duhet përmirësuar megjithatë, nëpërmjet operacioneve të hapura në treg. Në një situatë ku sektori bankar ka karakter gati monopolist, autoritetet kanë krijuar jashtë sistemit bankar një kanal të ri marketingu për bonot e thesarit i cili do të kontribuojë në një diversifikim të kërkesës dhe, rrjedhimisht, në një reduktim me kalimin e kohës të kufijve të lartë interesit në lidhje me normat e depozitave.

Kursi aktual i këmbimit në Shqipëri ende klasifikohet si i pavarur. Megjithatë, duke qenë se tregu shqiptar i këmbimit është i kufizuar dhe mund të ndikohet lehtësisht nga transaksionet e mëdha, Banka e Shqipërisë ndërhyn kur është e nevojshme për të balancuar lëvizjet e kursit të këmbimit të lekut kundrejt dollarit amerikan dhe euros. Gjatë vitit 2003, leku mbeti kryesisht i qëndrueshëm i krahasuar me euron dhe u vlerësua me rreth 20 % kundrejt dollarit amerikan.

Në rrafshin fiskal, të ardhurat e përgjithshme nga taksat, përfshirë këtu edhe kontributet e sigurimeve shoqërore, u përllogaritën në afër 1.100 milion € duke përfaqësuar rreth 20,1 % të PKB-së (GDP). Kjo korrespondon me një rritje prej 0,1 përqind krahasuar me 2002. Megjithatë, mbledhja e të ardhurave nga taksat vlerësohet të jetë nën plan me të paktën 0,5 % të PKB-së në 2003. Për të shmangur rrezikun e tejkalimit të kufirit maksimal të deficitit buxhetor të planifikuar në 6,4 % të PKB-së, ishin të domosdoshme shkurtimet e shpenzimeve në bazë edhe me planin e kontingjencës të përgatitur nga autoritetet në qershor 2003. Këto shkurtime përbëheshin kryesisht nga kursimet nga subvencionet për energjinë elektrike (ndihmuar edhe nga përmirësimi i prodhimit të saj) dhe për shpenzimet e personelit. Sipas përllogaritjeve të fundit, deficiti fiskal pa grantet, arriti në 5,6 % të PKB-së. Borxhi publik u vlerësua të jetë ulur në 61 % të PKB-së për 2003, nga 63 % për vitin paraardhës. Ndërkohë, borxhi i brendshëm përbënte 38 % të PKB-së, si në 2003 ashtu edhe në 2002.

Në aspektin e jashtëm, deficiti në bilancin e pagesave për 2003, pa përfshirë transfertat zyrtare, u ul në 8,5 % të PKB-së, nga 9,1 % në 2002. Ky përmirësim u bazua në një ulje të ndjeshme të deficitit tregtar të përllogaritur në 21,5 % të PKB-së, krahasuar me 22,8 % në 2002. Përmirësimi i furnizimit me energji elektrike ka ndikuar qartazi në një përmirësim relativ të treguesve të eksportit. Deficiti tregtar i Shqipërisë me BE-në llogaritet në rreth 750 milion € në 2003 ku prodhimet industriale përbëjnë vëllimin kryesor të tregtisë dypalëshe Komunitet Evropian-Shqipëri. Rezervat valutore arritën barazvlerën e katër muajve importi, shifër kjo në të njëjtën shkallë si në vitet e mëparshme.

Në fund të vitit 2003, borxhi i jashtëm arriti në 23 % të PKB-së. Ky nivel i borxhit mund të konsiderohet si relativisht i ulët me standardet ndërkombëtare dhe në krahasim me vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor. Shërbimi i borxhit arriti barazvlerën e 5,5 % të eksportit të mallrave dhe shërbimeve, krahasuar me 6,4 % në 2002.

Përsa i përket marrëdhënieve me Institucionet Financiare Ndërkombëtare, në qershor 2002, Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) miratoi një program të ri trevjeçar që mbulon periudhën qershor 2002-qershor 2005 të mbështetur nga marrëveshja për Uljen e Varfërisë dhe Lehtësimin e Rritjes (UVLRR) për një total të të Drejtave të Posaçme për Tërheqje (SDR) prej 28 milion (rreth 40 milion €). Në prill 2003, në kuadrin e diskutimeve për vlerësimin e dytë (ndërkohë që vlerësimi i parë kishte përfunduar me sukses në janar 2003), misioni i FMN-së ra dakord me autoritetet shqiptare që viti i dytë i programit (qershor 2003-qershor 2004) të përqendrohej në forcimin e qeverisjes si edhe të integritetit dhe të kompetencave të institucioneve publike, veçanërisht administratës tatimore. Prioritete të tjera të rëndësishme për vitin e dytë të programit janë konsolidimi fiskal, përmirësimi i mjedisit të biznesit, zbatimi i planit të veprimit në sektorin e energjisë dhe forcimi i sektorit financiar. Vlerësimi i dytë përfundoi me sukses në korrik. Në tetor 2003, qeveria shqiptare përfundoi negociatat me FMN-në rreth kuadrit ekonomik dhe financiar për vitin 2004 sipas marrëveshjes UVLRR. Në janar 2004, Këshilli i FMN-së përfundoi vlerësimin e tretë në kuadër të programit, megjithë heqjen e kriterit të reformës strukturore lidhur me rakordimin e detyrimeve të prapambetura ndërmjet ndërmarrjeve.

Në qershor 2002, Banka Botërore miratoi Strategjinë e re të Ndihmës për Shqipërinë e cila përqendrohet në uljen e varfërisë në mbështetje edhe të Strategjisë Kombëtare për Zhvillimin Social-Ekonomik (SKZHSE). Për këtë qëllim, Banka e mbështet qeverinë në përmirësimin e qeverisjes dhe forcimin e institucioneve, në promovimin e rritjes së qëndrueshme të sektorit privat, në ristrukturimin e sektorit të energjisë, në përmirësimin e infrastrukturave bazë dhe në nxitjen e zhvillimit njerëzor. Katër projekte (tre për kreditimin sektorial dhe një për Kreditim për Mbështetje për Uljen e Varfërisë) për një shumë të përgjithshme prej 61 milion dollarësh amerikanë (rreth 50 milion €) u miratuan në kuadër të Strategjisë së re të Ndihmës për Shqipërinë.

Sipas strategjisë së Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH) për Shqipërinë, fokusi i veprimtarisë së saj do të drejtohet kah zhvillimi i sektorit privat dhe mbështetja për Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme, si edhe pjesëmarrja në privatizimet strategjike, e veçanërisht në sektorët financiarë dhe të telekomunikacioneve, apo financimi dhe zhvillimi i infrastrukturave, sidomos në sektorët e energjisë dhe transporteve. Në fund të vitit 2003, BERZH-i i akordoi Shqipërisë financime për më shumë se 155 milion €.

3.2. Ekzistenca e ekonomisë së tregut të lirë dhe reformat strukturore

Në vitin 2003, janë bërë përparime lidhur me reformat strukturore me synim tregun. Privatizimi i bankës më të madhe shqiptare, "Bankës së Kursimeve", si edhe hapat e ndërmarrë për privatizimin e kompanisë më të madhe të sigurimeve në Shqipëri, "INSIG", përbëjnë progres të konsiderueshëm drejt përfundimit të procesit të privatizimit të sektorit financiar. Duhen vazhduar përpjekjet tashmë për të përfunduar ristrukturimin dhe privatizimin e kompanive të tjera shtetërore që kanë mbetur. Janë bërë disa hapa përsa i përket sistemit bankar. Ndonëse ekonomia shqiptare vazhdon të funksionojë gjerësisht me para në dorë dhe shumica e transfertave dhe pagesave kryhen ende jashtë sistemit bankar, po bëhen përpjekje që të nxitet kalimi nëpërmjet bankave.

Mjedisi që rrethon biznesin vazhdon megjithatë të jetë i vështirë, kryesisht për shkak të ndërprerjeve akoma të shumta të energjisë, infrastrukturave të dobëta, korrupsionit gjerësisht të përhapur, tregut të papërshtatshëm të tokës dhe pasurive të patundshme, kapaciteteve administrative të kufizuara dhe sigurisë ligjore të pamjaftueshme për kompanitë. Kjo gjendje ndikon negativisht për investimet dhe për funksionimin normal të ekonomisë së tregut të lirë.

Reforma e ndërmarrjeve – Ristrukturimi i ndërmarrjeve dhe privatizimi. Ndërsa privatizimi i ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme ka përfunduar, privatizimi i ndërmarrjeve të mëdha ka njohur vonesa gjatë viteve të fundit. Pasiguria politike dhe shkalla e ulët e interesit nga investitorët strategjikë kanë kontribuar në këto vonesa. Në këtë kontekst, privatizimi i Bankës së Kursimeve e cila ishte caktuar si prioritet në raportin e mëparshëm të Stabilizim-Asociimit, përbën një hap para të rëndësishëm (shih më poshtë "Reforma në Sektorin Financiar").

Privatizimi dhe ristrukturimi i ndërmarrjeve në thelb ka të bëjë me ndërmarrjet e mëdha. Politika e përgjithshme e Shqipërisë është, fillimisht të ristrukturojë dhe, vetëm më pas, të privatizojë kompanitë shtetërore. Kompania elektro-energjitike KESH është ende në fazë ristrukturimi dhe një hap i parë është bërë tashmë me ndarjen e kompanisë në tri ente përgjegjëse për shpërndarjen, prodhimin dhe transmetimin. Gjendja është disi më përpara në sektorin e naftës duke qenë se procesi i privatizimit të Albpetrolit (prodhimi), Armos (përpunimi) dhe Servkomit (shpërndarja) ka filluar tashmë. Nuk është bërë ndonjë përparim për t'u shënuar lidhur me Albtelekomin, kompaninë e telekomunikacionit, privatizimi i së cilës u shty për shkak të mungesës së interesit të blerësve të mundshëm ndërkombëtarë. Në këtë situatë, shteti i dha kohët e fundit një licensë për telefoni celulare një kompanie e cila zotërohet tërësisht nga Albtelekomi. Kjo do të duhet ta bëjë këtë shoqëri më tërheqëse për blerësit e ardhshëm. Nga ana tjetër, duhet shënuar se kompania aktualisht vazhdon të përfitojë nga monopoli mbi lidhjet ndërkombëtare, përfshirë këtu edhe lidhjet GSM, një avantazh ky nga i cili Albtelekomi është angazhuar të heqë dorë në muajt e ardhshëm në zbatim të detyrimeve me OBT-në.

Reforma në sektorin financiar. Pas dështimit të privatizimit të Bankës së Kursimeve në 2002, autoritetet shqiptare, pas këshillimit me Institucionet Financiare Ndërkombëtare, vendosën të ristrukturonin dhe forconin këtë bankë në përgatitje për tentativën e dytë për privatizim. Reformat përfshinin transferimin e funksionit të pensioneve nga Banka e Kursimeve për tek Albapost, disa përpjekje të tjera për zhvendosjen e funksioneve fiskale të bankës drejt institucioneve të tjera, reduktimi i numrit i kombinuar me përmirësimin e cilësisë së personelit, si edhe konsolidimin e mëtejshëm të zyrave të saj në zonat rurale për të siguruar shërbimet bankare bazë në krahinat e largëta pas privatizimit të saj. Tentativa e dytë e privatizimit doli e suksesshme me një bankë austriake e cila, në janar 2004, bleu 100 % të aksioneve të Bankës së Kursimeve. Sektori bankar shqiptar përbëhet aktualisht nga dy banka me kapital të përbashkët, 12 banka me kapital privat të huaj dhe një bankë private vendase. Megjithëkëtë, duke qenë se Banka e Kursimeve ka një pozitë mbizotëruese me rreth 60 % të depozitave bankare dhe 80 % të tregut të bonove të thesarit, konkurrenca në sektorin bankar mbetet ende e kufizuar.

Faza e parë e procesit të privatizimit të INSIG-ut përfundoi në periudhën që përfshihet në këtë raport. Në tetor 2003, 39 % të kompanisë së sigurimeve INSIG iu transferuan zyrtarisht Korporatës Financiare Ndërkombëtare (IFC) dhe Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH). IFC-ja dhe BERZH-i do të mbikqyrin INSIG-un për një periudhë tranzicioni prej 1-2 vitesh për të përgatitur rrugën për joshjen e investitorëve strategjikë.

Besimi te sektori bankar është shtuar me rritjen e depozitave vendase dhe të huaja gjatë 2003. Megjithatë, sektori financiar ende duhet të forcojë strukturat e tij, përfshirë këtu edhe mbikqyrjen bankare, si edhe të luajë një rol më qendror në zhvillimin ekonomik të vendit (sidomos duke qenë më aktiv në kreditimin e njësive prodhuese). Privatizimi së fundmi i Bankës së Kursimeve pritet gjithashtu të ketë një ndikim pozitiv. Janë bërë gjithashtu përpjekje për të ulur vëllimin e transaksioneve me para në dorë dhe për të nxitur përdorimin e sektorit bankar, konkretisht me hapat për dhënien e pagave të nëpunësve publikë nëpërmjet bankave dhe inkurajimin për shlyerjen e faturave të energjisë elektrike dhe telefonit nëpërmjet sektorit bankar. Ndërkohë, Bursës së Tiranës iu dha licensa përfundimtare për të operuar në tregun vendas të kapitaleve. Bursa e Tiranës do të shërbejë si një treg dytësor për bonot e thesarit dhe obligacionet e qeverisë, si edhe për regjistrimin dhe tregtimin e aksioneve dhe obligacioneve të kompanive shqiptare.

Gjatë vitit 2003, në Shqipëri janë bërë hapa drejt përmirësimit të mjedisit dhe klimës së biznesit. Pas krijimit të saj më 4 prill 2002, Agjencia Shqiptare për Investimet e Huaja (ASHIH) është tashmë operative, së bashku me dy ente të tjera qeveritare, Agjencinë për Mbështetjen e Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme dhe Agjencinë për Nxitjen e Eksporteve (ANE). Synimi i këtyre organizmave qeveritarë është krijimi i lehtësive për investitorët, afaristët dhe infomacioni rreth kreditimit, si edhe nxitja e interesave të biznesit dhe gjetja e tregjeve të shpërndarjes. Nga ana tjetër, ato kanë për qëllim lehtësimin e dialogut ndërmjet bashkësisë së biznesit dhe administratës. Megjithatë, mangësitë e vazhdueshme të sistemit gjyqësor shqiptar, doganave, tatimeve dhe pjesës tjetër të administratës që lidhet me biznesin, si edhe problemet e korrupsionit dhe çështja ende e pazgjidhur e pronësisë mbi tokën, vazhdojnë të pengojnë rritjen e ndjeshme të investimeve dhe të ndikojnë negativisht në perspektivën ekonomike. Ndërprerjet e energjisë  dhe infrastrukturat e këqija, rritja e kostos së punës dhe ekonomia e gjerë informale, gjithashtu dëmtojnë zhvillimin e investimeve dhe biznesit. Siç është theksuar edhe në raportin e mëparshëm të Stabilizim-Asociimit, duhet përmirësuar gjithashtu legjislacioni bazë, si për shembull Kodi Tregtar. Një hap i rëndësishëm në këtë kontekst ishte miratimi në qershor 2003 i një Plani Veprimi të detajuar që synon heqjen e barrierave administrative për investimet. Ky Plan Veprimi identifikon barrierat ekzistuese në fushat e doganave dhe administratës tatimore, pronësisë mbi tokën dhe ndërtimin, sistemin e apelimit dhe licensimin në sektorin joushqimor, ndërkohë që ai përfshin rekomandimet dhe afatet e veprimeve që do të ndërmerren kundrejt këtyre barrierave.

3.3. Administrimi i financave publike

Gjatë vitit 2003, treguesit e mbledhjes së të ardhurave u përmirësuan në krahasim me vitin e kaluar megjithëse nën objektivin e parashikuar. Nevojiten reforma të mëtejshme, veçanërisht nëpërmjet zbatimit adekuat të kuadrit ligjor dhe luftës më të efektshme ndaj evazionit fiskal.

Kombinimi midis Kuadrit të Shpenzimeve Afatmesme (KSHAM) dhe Strategjisë Kombëtare për Zhvillimin Social-Ekonomik (SKZHSE) përbën një bazë të mirë për një administrim më të mirë të shpenzimeve publike. Megjithatë, nevojitet një lidhje më e ngushtë ndërmjet këtyre instrumenteve. Është e nevojshme që të bëhet më shumë lidhur me procedurat e buxhetit dhe forcimin e funksioneve monitoruese të ministrive të linjës.

Janë bërë disa përparime në fushën e kontrollit të financave publike, veçanërisht pas hyrjes në fuqi në muajin prill të Ligjit për Kontrollin e Brendshëm. Megjithatë, një strategji e përgjithshme për Kontrollin e Brendshëm të Financave Publike (KBFP), struktura të forcuara të kontrollit financiar dhe një zbatim më i mirë i legjislacionit ekzistues mbi kontrollin financiar, janë ende të nevojshme.

Treguesit e gjenerimit të të ardhurave mbetën të ulët gjatë 2003, ndonëse relativisht më të mirë se në 2002. Përqindja e të ardhurave nga tatimet në Prodhimin Kombëtar Bruto (PKB) e përllogaritur në 20,1 %, është nga më të ulëtat në Evropë. Megjithëse autoritetet shqiptare e kanë përmirësuar strategjinë e tyre të të ardhurave, ende nuk janë arritur rezultate të ndjeshme. Kjo strategji e përmirësuar fokusohet në përmirësimin e mbledhjes së të ardhurave dhe në rritjen e bazës së tatimpaguesve në një periudhë afatmesme. Këto masa përfshijnë një përmirësim në mbledhjen e kontributeve të sigurimeve shoqërore (funksion i cili gradualisht do të transferohet pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve, sipas ligjit të miratuar nga Parlamenti në shtator 2003) dhe futjen graduale të disa taksave vendore në mbështetje të decentralizimit. Në vitin 2003, nisi nga zbatimi ligji i ri për tatimin mbi tokën, por ai ka ndeshur në vështirësi të cilat lidhen me çështjen e pronësisë. Gjithashtu në muajin korrik hyri një taksë e re mbi akcizat. Këto arritje përmbushën pjesërisht rekomandimet e raportit të mëparshëm të Stabilizim-Asociimit. Në këtë kontekst, duhet shënuar se, sipas rekomandimeve të bëra, dyqanet pa taksë ("duty-free") në pikat kufitare u mbyllën faktikisht në fillim të 2003.

Forcimi i administratës tatimore, por edhe lufta kundër evazionit fiskal, kontrabandës dhe korrupsionit, dhe përmirësimi i sistemit të TVSH-së, mbeten ende në themel të strategjisë fiskale. Është e rëndësishme për Shqipërinë që të garantojë zbatimin si duhet dhe objektiv të legjislacionit tatimor për të parandaluar çdo lloj presioni dhe/ose trajtim diskriminues ndërmjet kompanive. Përmirësimi i komunikimit me tatimpaguesit, thjeshtësimi i procedurave të taksapagimit dhe zhvillimi i një sistemi funksional që garanton rikthimin e tatimeve të tepërta, do të ndikonin në rritjen e mbledhjes së tatimeve dhe në forcimin e besimit ndërmjet tatimpaguesve dhe administratës tatimore.

Përsa i përket shpenzimeve publike, sfidat kryesore kanë të bëjnë me: (i) përmirësimin e dobisë, cilësisë dhe vlefshmërisë së informacionit mbi bazën e të cilit merren vendimet për buxhetin; dhe (ii) përmirësimin e transparencës së buxhetit dhe mekanizmave të llogaridhënies, përfshirë këtu edhe auditimin. Për t'u përballur me këto sfida, autoritetet vazhduan ta konsiderojnë Kuadrin e Shpenzimeve Afatmesme (KSHAM) si bazë të procesit buxhetor me synim caktimin e prioriteteve për shpenzimet në mënyrë më të efektshme dhe forcimin e lidhjeve ndërmjet objektivave strategjike dhe planifikimit të buxhetit. Ndërkaq, nevojitet një lidhje më e ngushtë ndërmjet KSHAM-së dhe Strategjisë Kombëtare për Zhvillimin Social-Ekonomik (SKZHSE). Kjo mund të arrihet nëpërmjet zhvillimit të një strategjie tërësore social-ekonomike që do të përfshinte KSHMA-në dhe SKZHSE-në dhe në funksion të së cilës do të organizohej çdo ndihmë financiare.

Lidhur me kontrollin dhe auditimin financiar, janë bërë disa përparime gjatë vitit 2003. Një hap pozitiv u krye në muajin prill me hyrjen në fuqi të Ligjit të Kontrollit të Brendshëm të Sektorit Publik, në bazë edhe të rekomandimeve të bëra në raportin paraardhës të Stabilizim-Asociimit. Ndërkohë, janë hartuar dhe miratuar edhe disa akte normative. Tani bëhet vendimtar zbatimi i shpejtë dhe i drejtë i kuadrit të ri ligjor për të forcuar administrimin e financave dhe mbështetur luftën kundër korrupsionit. Megjithatë, Shqipëria duhet të bëjë më të qartë dhe të zhvillojë më tej filozofinë e saj rreth Kontrollit të Brendshëm të Financave Publike (KBFP). Për këtë qëllim, është i domosdoshëm hartimi i një Dokumenti Politik Strategjik për KBFP-në, i cili do të ndihmonte në përcaktimin e një sistemi performant KBFP-je dhe do të saktësonte funksionet e ndryshme brenda sistemit si dhe ndërveprimin e tyre. Një studim përgatitor u bë në vitin 2003, por ende nuk është hartuar një strategji reale siç përmendej edhe në raportin e mëparshëm të Stabilizim-Asociimit.

Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) është përgjegjës për kontrollin e jashtëm. KLSH-ja kryen kontroll në bazë të një Programi Vjetor të Kontrollit të miratuar nga Parlamenti. KLSH-ja publikon rregullisht konstatimet e bëra, si edhe merr vendime dhe bën rekomandime. Ky institucion ka funksionuar relativisht mirë. Megjithatë, ai përmban një potencial të madh për zhvillim të mëtejshëm dhe impakti i tij duhet të jetë më i madh. Ndonëse janë shënuar disa përmirësime në krahasim me periudhën e mëparshme, vendimet dhe rekomandimet e KLSH-së nuk janë marrë parasysh sa duhet nga organet shtetërore kompetente. Kjo çështje mund të zgjidhet nëpërmjet vendosjes së procedimit gjyqësor i cili do të garantonte vënien në jetë të rekomandimeve dhe marrjen e masave për konstatimet e bëra, duke forcuar bashkëpunimin ndërmjet KLSH-së dhe prokurorisë dhe administrimit të efektshëm të çështjeve gjyqësore.